‘Vertrouwen–>focus–>smaak–>creëren’ in optima forma

Ik had het weer- vibes bij een artikel

Dank aan Sander Schimmelpenninck dat hij me terecht liet komen bij een verhaal van Rose Horowitch

Wat fijn om weer eens zo’n ‘long read’ van begin tot eind te lezen. Dat dacht ik toen ik ‘The Age of Reading Is Over’ van Rose Horowitch las. Ik dacht bij alles, dit is goed om te weten, en was tot het eind benieuwd naar de rest van het verhaal. Sander Schimmelpenninck wees mij er via zijn column in de Volkskrant op. Het stuk verscheen vorige maand in The Atlantic, een Amerikaans tijdschrift, dat als ik het AI vraag bekend staat als een gerenommeerd medium. Sander Schimmelpenninck had het over AI gegenereerde teksten en het daarmee niet zelf meer na kunnen denken. Het lange artikel in het magazine gaat vooral over het ‘ontlezen’ in de wereld en het daarmee minder intelligent worden van de bevolking. Rose haalt daarbij allerlei wetenschappelijke onderzoeken aan, waaruit blijkt dat waar weinig gelezen wordt intelligentie afneemt. Het gaat ook vooral over een tijd waarin we niet meer gewend zijn lange artikelen, laat staan boeken te lezen, maar we vooral gericht zijn op allerlei korte fragmentarische boodschappen en ons brein zich daar ook op instelt.

Zij zegt in het artikel eigenlijk niet eens dat we minder lezen, maar dat de verandering naar steeds kortere boodschappen voor het probleem zorgt:

• ‘And yet, strangely, Americans are probably reading more words than ever before. What has changed is what they read, and how. People are bombarded with emails, text messages, X posts, Reddit threads, Instagram captions. This explosion of textual fragments has come at the expense of devoting sustained attention to longer written works that convey rich and complicated information.

Zij haalt daarbij een citaat van Maryanne Wolf, a cognitieve neurowetenschapper at UCLA aan:

• ‘She argues that people are losing the ability to think deeply about writing. That doesn’t mean they are forgetting how to decode individual words. Rather, they are losing the higher-order abilities of comprehension and synthesis. America, in other words, isn’t illiterate. It’s postliterate.’

Uit een ander onderzoek blijkt dat de aandachtspanne van een mens op een beeldscherm van 2,5 minuut in 2004 gedaald is naar nog maar 47 seconden in 2021. Ik zou zeggen dat de kans dat iemand nog een heel lang artikel gaat lezen echt mega klein geworden is. Er zijn natuurlijk wel mensen die nog lezen en boeken worden ook heus nog wel verkocht, maar ook hier geldt een 80-20 regel. 20% van de mensen koopt 80% van de boeken.

• “In 2004, the average attention span on a screen was two and a half minutes, Gloria Mark, a psychologist at UC Irvine, told me. By 2012, it had dropped to 75 seconds. Five years ago, it fell to about 47 seconds. “We become accustomed to having content change rapidly,” Mark said.”

Bij het Zelfkritisch Kompas dat Paula en ik ontwikkelden is creatie één van de vier pijlers. Naast smaak die ik in de eerste zin van dit artikel al even benoemde door aan te geven hoe fijn ik het vond om het lange artikel te lezen. Dan heb je nog vertrouwen en focus. Vertrouwen is die pijler waardoor ik op zoek ga naar het artikel dat Sander Schimmelpenninck benoemt en focus heeft er in dit geval wel mee te maken dat ik er ook echt voor ben gaan zitten omdat het een serieus lang artikel was :).

Cureren en creëren wordt eigenlijk als één pijler gezien, omdat cureren niet alleen het verzamelen van boodschappen, artikelen, mooie kunst of mooie boeken is, maar ook daar iets aan toevoegen. De wens om te creëren werd dus aangewakkerd door het verhaal van Sander Schimmelpennick in de Volkskrant. In eerste instantie omdat hij commentaar levert -ik denk ook wel terecht- op AI gegenereerde teksten die bekende Nederlanders inzetten om zichzelf onder de aandacht te houden. Mij ging het meer om dat idee dat als AI alle content maakt je zelf niet meer nadenkt:

• “The skill of deep thinking will likely become rarer and rarer in a world where much of the population uses AI to avoid writing. It will also become more and more important.”

Het is natuurlijk een mooie parallel met ons idee dat cureren zonder creëren niet waardevol is. Het liet mij ook weer inzien dat het zinloos scrollen door allerlei feeds op social media echt zonde van je tijd is. Dat werd alsmaar sterker toen ik het artikel las. Ik ben er zelfs voor naar de bibliotheek gegaan om een keer zo’n longread, ook nog Engelstalig waarbij ik denk ik wel driekwartier voor nodig had geconcentreerd tot me te nemen. Het mooie vind ik ook dat je daarnaast nog allerlei onderwerpen en genoemde auteurs op gaat zoeken, aantekeningen maakt en verbanden zoekt. Ik wist gelijk dat ik dit verhaal wilde schrijven en vertellen, om dat ik de oproep van de auteur wilde delen: ‘blijf lezen’ al is het voor je eigen intelligentie en ontwikkeling, maar blijf ook zelf schrijven, want als je schrijft leer je.

Ze zegt daar letterlijk over:

• Writing is hard because the writer is learning. If AI eliminates the challenge, it also eliminates the learning.

Dat is eigenlijk de slotsom van het artikel. Ik leerde er ook van dat de insteek van Het Zelfkritisch Kompas misschien ook wel moet zijn dat je zelf iets moet kunnen creëren met de informatie die je tot je neemt -anders moet je het misschien wel terzijde leggen- omdat dit er ook voor zorgt dat je blijft leren.

Sander Schimmelpenninck vatte dat samen door te zeggen dat als je AI laat schrijven je nooit met iets nieuws en origineels komt. Omdat het altijd mening van andere zijn die AI samenvat. Hij zegt aan het eind van z’n column:

• Kortom: wie niet zelf wil schrijven, wil niet zelf denken. Met AI verkondig je per definitie een samenvatting van andermans ideeën. De onachtzaamheid en luiheid waarmee we alles wat ons tot mens en vrije burgers maakt inleveren voor nutteloze tijdwinst of een digitale aai over de bol: ik vind het angstaanjagend.

Misschien niet helemaal mijn mening, omdat ik AI ook wel eens gevaagd heb een 20 A4-pagina’s tellende samenvatting te maken van alle artikelen op onze eigen Zelfkritisch Kompas website. Dan is het wel je eigen output die je gebruikt om die pagina’s te vullen. Maar ik dacht wel toen ik dit las, eigenlijk moeten we dat helemaal niet doen. Als je een boekje wilt maken op basis van al die artikelen, moet je dat gewoon zelf doen. Want de essentie die je eruit haalt is toch anders dan wanneer AI dat doet. En misschien worden er ook meningen van andere in mee genomen. Ik wil helemaal niet de kracht van AI onderschatten, maar ik wil toch de kracht van Paula en mij als creators van dit gedachtegoed voorop laten staan.

Ik was me erbij het lezen weer van bewust dat je na moet denken als je wat leest, je af moet vragen ‘kan ik hier zelf wat mee?’. Dat had ik in extreme mate bij dit mega-goede artikel waarbij het belang van lezen, het belang van schrijven, het belang van geschreven content en dus niet alleen video, geluidsfragmenten, plaatjes de boventoon voeren. Mensen zeggen vaak een beeld zegt meer dan 1000 woorden, maar daar las ik heel lang geleden al eens kritiek op want in 1000 woorden kun je veel meer zeggingskracht meegeven dan in een plaatje. Hoewel ik ook heel erg van mooie beelden houd natuurlijk.

Ik geloof vooral in de kracht van de content, de kracht van de tekst, van de zinnen, de kracht van woorden, omdat er tijdens het schrijven over nagedacht is, maar waar je bij het lezen ook over na moet denken. Wat je er nog eens bij kan pakken, even teruglezen. Probeer dat maar eens bij een video op Instagram, die je net bekeken hebt. Vind die nog maar eens terug in je tijdlijn, dan zoek je je het apezuur. De alinea die me hiertoe bewoog luidt als volgt:

• “The written word is fundamentally different from oral language. Writing detaches the message from the messenger, allowing for a more dispassionate spread of information than was possible in oral societies. Because writing a phrase takes longer than speaking it, writing forces the author to slow down and reflect. Written language tends to employ more complex sentence structures and vocabulary than spoken language. And unlike speech, it doesn’t disappear into the ether. Readers can return to a text and plumb it for new meaning and understanding. Because writing endures, individuals can temporarily forget what they’ve written but trust that it won’t be lost forever. This frees up the mind to think of new ideas and make new discoveries.”

Ik denk wel dat dit een heel krachtig verhaal is en heel erg passend bij onze boodschap, dat als je iets bekijkt, leest, doet… denk er dan eens over na… kan ik hier iets mee? Kan ik hier zelf iets van maken? Ik ben er nu ook van overtuigd als je de tijd neemt voor een lang verhaal -wat ik vandaag dus zelf deed-, je veel eerder tot iets nieuws komt, dan dat je een filmpjes kijkt van 3 seconden. Dus ik roep ook gewoon op om weer eens lekker een boek te gaan lezen.

—

The article (Rose Horowitch) appears in the August 2026 print edition with the headline “The Age of Reading Is Over.”