Het is nu supersimpel, maar ‘t blijft moeilijk

Ik sprak Erwin Blom voor het eerst toen ik hem met Rudie Jansman interviewde voor ons boek RAAK! Over overheidscommunicatie. 2010 moet dat geweest zijn. In Dauphine, de voormalig Renault-garage vlak bij het Amstelstation in Amsterdam. Reden om daar nu, 16 jaar later weer af te spreken over zijn project WAT BLIJFT. Paula Buit en ik volgden hem en zijn website hierover en merkten allebei veel overeenkomsten met ons Zelfkritisch Kompas.

Het project van Erwin heeft als ondertitel ‘stel nou eens dat het klopt. Dat AI zo belangrijk wordt als sommigen denken. Waar maken we als mens dan nog het verschil?’ Sowieso interessant om hem daar eens over aan de tand te voelen. Erwin interviewde bekenden en onbekenden van ons Kennisfestival en ter voorbereiding lazen we ze allemaal. 

Paula trapt het gesprek af met een vraag naar de hoofdreden achter zijn project.

Nou ja, je merkt dus met AI dat sommige mensen tegen zijn en sommigen voor. En als je dan aan een tegenstander vraagt ‘waarom ben je tegen?’, dan hoor je vaak ‘ik ben gewoon tegen’. Dus ik dacht ‘als we nou eens onderzoeken waar wij als mens beter in zijn. Maar onszelf ook de vraag stellen ‘Wat vind jij leuk om te doen?’.  En ‘wat niet?’ Dat kun je dan misschien AI laten doen.

Het geldt ook voor het project waar we het nu over hebben. Dankzij AI kan ik in m’n eentje doen waar ik bij de VPRO een heel team op had zitten. Maar je moet ook kijken naar waar je als mens goed in bent. Denk aan het onderhouden van relaties. Omdat ik veel mensen ken, krijg ik met één mailtje een interview geregeld. Dus dat werkt goed. Bovendien vind ik dat leuk om te doen. Maar de boekhouding bijvoorbeeld, er zijn anderen die dat hartstikke leuk vinden, maar daar haal ik zelf geen lol uit.’

Ik was wel blij dat ik in meerdere van jouw interviews las dat de geïnterviewden wel zelf wilden blijven schrijven. Omdat ik dat zelf ook leuk vind om te doen, stemde mij dat gelukkig.

‘Mensen die tegen AI voor teksten zijn, zijn wel diegenen die allemaal goed kunnen schrijven. Dus dat zij dat zeggen is niet zo vreemd. Waar het uiteindelijk om gaat is dat, als jij een tekst slecht vindt, omdat er bijvoorbeeld clichés in staan, je ervoor moet zorgen dat die er niet in staan. Het stuk moet goed zijn. Ook als het door AI geschreven is. Kijk m’n neefje, inmiddels ook al in de 30 trouwens, maar ik noem hem nog steeds neefje, de zoon van mijn zus, was de jongste rietsnijder van Nederland. Je kent dat wel zo’n ventje dat toen hij nog heel jong was al zat te timmeren bij opa, maar niet goed kon leren volgens het systeem. Ik zei toen al ‘er is altijd werk voor mensen die dat leuk vinden’. Hij begon dus heel jong riet te snijden bij een bedrijf en vond dat zo geweldig dat hij het ook bleef doen als z’n baas op vakanties was. Nou ja lang verhaal kort… hij heeft dat bedrijf overgenomen en het heel groot gemaakt. Maar hij kon, je raadt het al, niet goed schrijven. Nu met behulp van AI kan hij offertes maken die aansluiten op het taalgebruik bij gemeenten. En ha, uit het nieuws bleek dat ook onze minister-president AI inzet voor zn’ social media teksten.’

Ja je hebt gelijk. Het is natuurlijk een geweldig hulpmiddel als je niet goed kan schrijven.

‘Je moet het zo zien. Iedereen kan muziek maken, maar niet iedereen kan een liedje van The Beatles schrijven. Het is nu supersimpel, maar t blijft moeilijk. Ooit kwam Apple met Garage-Band. Ik maak mijn hele leven al muziek, dus ik weet hoe een liedje in elkaar zit. Maar als je met mensen gaat zitten die daar niet bij stilstaan, dan weten zij dus ook met Garage-band niet wat ze moeten doen. Dat is nu weer aan de hand. Om een goede prompt te maken, moet je wel weten hoe ‘t in elkaar zit. Iedereen kan alles maken, maar de meeste mensen willen trouwens helemaal niet iets maken.’

Het lijkt met AI wel allemaal efficiënter te kunnen. Hoe kijk je daar tegenaan?

‘Marco Derksen zei in het interview dat ik met hem had ‘Ik heb een hekel aan efficiëntie’. Nou ja, prima natuurlijk als dingen efficiënter gaan, maar wat doe je met de tijd die je dan overhoudt? Hij geeft ook altijd aan dat hij vindt dat de politie af en toe ook in het gras moet gaan liggen.’

Ha ja, dat lazen we op jouw website, hoe zat dat ook alweer?

‘Marco zegt dat er vroeger tijdens het werken ook adempauzes in zaten. Dat waren dan kleine taken waarbij je even kon herstellen. Die taakjes verdwijnen steeds meer. We moeten die ruimte die je vroeger had opnieuw inbouwen. Want als je niet uitkijkt houdt de mens zich alleen bezig met complexe zaken. Hij vertelt dan in zijn lezingen dat politieagenten, maar ook verpleegkundigen en docenten dagelijks minimaal een uur in het gras zouden moeten liggen. Iedereen moet dan lachen, maar Marco is bloedserieus. Hij vertelt dan ook over zijn vrouw die vroeger voor een röntgenfoto naar, ik geloof, de kelder moest lopen. Tegenwoordig gaat dat allemaal digitaal natuurlijk en dat is hartstikke efficiënt, maar ze mist daardoor het moment waarin ze alles even kon laten bezinken. Maar ik denk dat zijn andere punt nog crucialer is: wat ga je nu doen wat je niet kon doen voordat AI er was?’

Als je zo naar alle interviews kijkt wat is dan de essentie die je eruit haalt?

‘Ik waarschuw gelijk aan het begin van het boek dat het open deuren zijn. Maar je staat er te weinig bij stil. Het is helemaal niet nieuw wat ik breng, maar het zijn allemaal dingen die je zal herkennen. En die je misschien, stel dat AI straks helemaal geen thema meer is, ook op andere dingen toe kan passen. Bijvoorbeeld wat Marco Derksen ook zegt ‘ik probeer van alles uit wat anders niet uitgeprobeerd zou worden’ en het stoort me mateloos dat dit bij organisaties veel te weinig gebeurt.’

 

Heb je een voorbeeld?

‘Ik heb nu net een app gemaakt om Manchester muziek te ontdekken. Ik kwam erachter dat ‘zelf er doorheen bewegen wel leuk klink’, maar mensen willen gewoon aan de hand meegenomen worden. Dat doet die app die ik maakte. Ik ben heel veel van dat soort dingen aan het doen en vind dat bedrijven dat ook zouden moeten doen. Omdat het zo weinig kost.’

Maar dat zit ook echt in jou, nieuwe dingen uitproberen, hebben bedrijven dat ook wel?

‘Ja, dat initiële zaadje moet je wel hebben. Maar ik denk, ook als je dat niet hebt, dat je daar wel van kan leren. Wat mensen niet of nauwelijks doen is stilstaan bij iets. Ten eerste je eens afvragen, wat vind ik mooi? En dan als tweede je afvragen waarom je dat mooi vindt. Wij deden ooit een project in Friesland waarbij de gemeente bewoners wilde betrekken bij de bouw van een wijk. We maakten dat heel laagdrempelig door ze bijvoorbeeld te vragen ‘maak eens een foto van een huis dat je mooi vindt als je op vakantie bent’. Dat werkte gelijk heel goed.’

Heb je zelf ook nog uitdagingen op dat vlak?

‘Voor mij is ook iets dat niet kan een uitdaging. Maar ik weet niet of je dat moet willen leren. Het is soms ook wel vermoeiend. Maar zo ben ik nu bijvoorbeeld met twee series bezig, want ik dacht waarom kennen we eigenlijk geen kennisoverdracht via fictie in plaats via non-fictie. Dus ik probeer nu series te ontwikkelen die zowel leerzaam als spannend zijn.’

Ha ja, ik zie het ook al voor me, een Kennisfestival met alleen fictieverhalen. Leuk. Hoe maak je al die ideeën schaalbaar?

‘Je moet het gewoon klein maken. Eerst een probleem voor jezelf oplossen. Als het dan klein blijft is het ook prima. Ik hielp een bevriende bloemkweker met een chatbot in allerlei talen, die gebruiken ze nu steeds op internationale beurzen via een iPad. Prima toch?’

En waar haal jij je inspiratie vandaan?

‘Ik ben journalist en dan ben je van huis uit nieuwsgierig. Maar ik ben meer geïnteresseerd in wat er niet is dan wat er wel is. Ik had dat vroeger ook met punk en house. Daar was ik steeds heel vroeg bij. Dan komt altijd de vraag ‘hoe bereik je je publiek?’ daar op de tweede plaats achteraan. Dat is de rode draad: kennis opdoen, kennis doorgeven en vooral ook enthousiasme doorgeven. Steeds op een nieuwe manier verhalen vertellen en mensen bij elkaar brengen. Waarbij ik ook altijd zeg ‘doe het eerst op je eigen terrein.’

Doe je het ook wel eens rustig aan?

‘Ik ga bewust in de bioscoop zitten om even uit te staan. Lekker veel naar de film dus’

 

Koop het boek hier